सेयर बजारका अब्बल अम्बिका

सेयर बजारका एक चर्चित लगानीकर्ता अम्बिकाप्रसाद पौडेललाई अचेल धेरैले सोध्ने एउटा प्रश्न हो, पुँजीबजारमा सफल हुने सूत्र के हो ? सेयर बजार जोखिमको क्षेत्र हो । यो क्षेत्रमा लामो समय टिकेर प्रेरणादायी हस्ती बन्नु उपलब्धि नै हो । वाह जिन्दगीले पनि हालै सेयर बजारका यी अब्बल खेलाडी (लगानीकर्ता) सँग सेयर बजारमा उनी कसरी जम्न सके भनेर जिज्ञासा राखेको थियो । पौडेल पुँजीबजारका एक हस्ती त हुन् नै, उनले एक दर्जनभन्दा बढी विभिन्न कम्पनीमा लगानी गरेका छन् । भर्खरै बुढानिलकण्ठ हेरिटेजबाट प्रवर्दित लेमन ट्रि होटल प्रिमियरको सातौ वार्षिक साधारणसभाबाट अध्यक्षमा अम्बिका पौडेल चयन हुनुभएको छ । त्यस हिसाबले उनी एक सफल उद्यमी हुन् ।

सफल उद्यमीको यो उचाइ प्राप्त गर्न उनले अनेक कठिन बाटाहरू हिँडेका छन् र थुपै्र उतारचढावसँग पौँठेजोरी खेलेका छन् । २०२८ सालमा स्याङ्जामा जन्मिएका अम्बिकाले प्रारम्भिक शिक्षा आफ्नै गाउँबाट पूरा गरे । आइकम पढ्न पोखरा गएका उनले १८ वर्ष गाउँमा र दुई वर्ष पोखरामा बिताएपछि उच्च शिक्षा र सम्भावनाको खोजीमा काठमाडौँको यात्रा गरे ।
तर, राजधानीको यात्रा केवल शिक्षा प्राप्तिको सपना थिएन, यो थियो— जीवन सङ्घर्षको नयाँ अध्याय । डेरा, खानपान, कलेज शुल्क— सबै आफ्नै काँधमा थियो । पढाइसँगै काम गर्नुपर्ने बाध्यता थियो, जसले उनलाई एउटा गलैँचा कारखानामा एकाउन्टेन्टको रूपमा जागिर गर्न बाध्य बनायो ।

काम र पढाइसँगै यात्रा
सामान्य पारिवारिक पृष्ठभूमिबाट आएका अम्बिकाप्रसाद पौडेलका लागि काठमाडौँको यात्रा केवल पढाइका लागि मात्र थिएन । यो उनका लागि जीवन सङ्घर्षको नयाँ अध्याय पनि थियो । डेरा भाडा, खानपान, कलेज शुल्क— यी सबै व्यवहार आफ्नै काँधमा थियो, जसलाई थेग्नका लागि उनलाई पढाइसँगसँगै काम गर्नुपर्ने बाध्यता थियो ।

काठमाडौँ आएलगत्तै उनले आर्थिक दायित्व पूरा गर्नका लागि काम खोज्न थाले । उनले एउटा गलैँचा कारखानामा सामान्य एकाउन्टेन्टका रूपमा जागिर सुरु गरे । बिहानको सत्रमा कलेज, दिउँसो र साँझ कार्यालय, अनि घर फर्केर पढ्ने चटारो, यस्तै तालमा दिन बित्थे ।
गलैँचा कारखानामा काम गर्दागर्दै पौडेलले आफ्नो शिक्षालाई पनि निरन्तरता दिए । पाँच वर्षसम्म कामसँगै सङ्घर्ष गर्दै उनले शंकरदेव क्याम्पसबाट व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर सम्पन्न गरे ।

निजामती सेवा र त्यसपछिको सोच
२०५५ सालमा लेखा अधिकृतका रूपमा निजामती सेवा प्रवेश गरे । सरकारी जागिर स्थायित्व र प्रतिष्ठाको पर्याय थियो । तर, अम्बिका भित्रभित्रै सधैँ केही नयाँ सोच, सम्भावना र उद्यमशीलताको प्यास राखिरहेका थिए ।

काठमाडौँ आएदेखि पुँजीबजारमा सक्रिय
उनी काठमाडौँ आएदेखि नै पुँजीबजारमा पनि सक्रिय थिए । लगानीको रुचि उनलाई सानैदेखि थियो । तर, सीमित आय र स्रोतसाधन भएको व्यक्तिका लागि ठूला उद्योग वा अन्य व्यापारमा लगानी गर्नु सम्भव थिएन । पुँजीबजार भने यस्तो क्षेत्र थियो, जहाँ थोरै लगानीबाट पनि सुरु गर्न सकिन्थ्यो । यही सहज पहुँच र रुचिका कारण उनले पुँजीबजारलाई आफ्नो लगानी यात्रा सुरु गर्ने आधार बनाए ।

लगभग १० वर्षको निरन्तर अभ्यास, अध्ययन र अनुभवपछि अम्बिका पुँजीबजारका जानकार र सफल लगानीकर्ताका रूपमा चिनिन थाले । लगानी निर्णयहरूमा उनको दृष्टिकोण प्रस्ट, जोखिम विश्लेषणमा सशक्त र दीर्घकालीन सोच बलियो थियो । यसबीचमा उनी एउटा दोधारको मोडमा पुगे— सरकारी जागिरमै निरन्तरता दिने कि अब आफ्नो सीप र अनुभवको भरमा व्यवसाय सुरु गर्ने ?

उनी निर्णयमा पुगे— अब निजी क्षेत्रमै पूर्ण रूपमा होमिनुपर्छ । जागिरको सानो सीमाभन्दा स्वतन्त्र र सम्भावनाले भरिएको बाटो रोज्नुपर्छ । यही सोच र सङ्कल्पले उनले सरकारी जागिर छाडे र आफ्नै लगानी कम्पनी ‘हाथवे इन्भेस्टमेन्ट नेपाल लिमिटेड’ स्थापना गरे । पढाइको ज्ञानलाई व्यवहारमा उतार्ने सोच राख्ने पौडेलका लागि पुँजीबजार एक उत्तम अभ्यासभूमि बन्यो । त्यसमाथि, निजामती सेवाबाट लेखा अधिकृतको जिम्मेवारी त्यागेर निजी लगानीको यात्रामा होमिएका कुमार केशर विष्ट पनि पौडेलका लागि प्रेरणादायी पात्र बने । उनी भन्छन्, ‘कुमार केशर विष्टजस्तो व्यक्ति, जसले स्थायित्वलाई छाडेर सम्भावनालाई अँगाले— त्यो आँट, त्यो दृष्टिकोण आफैँमा ठूलो सिकाइ हो ।’

विष्टको यात्रा र सोचले अम्बिकालाई एउटा गहिरो सन्देश दियो— सपना पूरा गर्न सुरक्षित घेराभन्दा बाहिर निस्कनुपर्छ । यही सोचले उनलाई जागिर छाडेर आफ्नै लगानीमा कम्पनी स्थापना गर्न हौस्यायो, जुन पछि गएर ‘हाथवे इन्भेस्टमेन्ट नेपाल लिमिटेड’ जस्तो अग्रणी संस्थाको रूपमा विकास भयो ।

अग्रसर नेतृत्व : पर्यटनदेखि बिमा र शिक्षासम्म
हाथवे इन्भेस्टमेन्टको स्थापना एउटा व्यक्तिको करियर ट्रान्जिसन मात्र थिएन, यो नेपालकै पुँजीबजारमा संस्थागत लगानीको अभ्यास सुरु गर्ने यात्राको महत्वपूर्ण थालनी थियो । आज यो कम्पनी नेपालकै अग्रणी लगानी कम्पनीमध्ये एक बनेको छ । र यसको जग अम्बिकाको त्यो सङ्घर्ष, दूरदृष्टि र पुँजीबजारप्रतिको गहिरो विश्वासमा अडिएको छ ।

एमबिए, सरकारी सेवा, पुँजीबजार र निजी लगानी कम्पनीको सफल यात्रापछि अम्बिकाप्रसाद पौडेलले आफ्नो उद्यमशीलताको दायरा विस्तार गर्दै गए । हातमा पुँजीबजारको अनुभव र विश्वासिलो लगानी दृष्टिकोण बोकेका पौडेलले हाथवे इन्भेस्टमेन्ट नेपाल लिमिटेडमार्फत देशका ठूला परियोजनाहरूमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्न थाले ।

हाथवेमार्फत उनले देशका महत्वपूर्ण परियोजनामा नेतृत्व सम्हाले । चन्द्रागिरी हिल्स लिमिटेड, लुम्बिनी केबलकार, मौलाकाली केबलकारजस्ता परियोजनाले पर्यटन र पूर्वाधार विकासमा ठूलो टेवा पुर्‍यायो ।

बिमा क्षेत्रमा उनले एनबी इन्स्योरेन्सको अधिग्रहण गरी पुनर्संरचना गरे । अहिले यो संस्था नेपालको एक अग्रणी बिमा कम्पनी बनिसकेको छ । शैक्षिक क्षेत्र (कान्जिरोवा स्कुल), आतिथ्य सेवा (लेमन टी होटल) र खाद्य उद्योग (हाइलाइफ एग्रो फुड्स)मा पनि उनी सक्रिय छन् ।

२०६८–२०७२ : जीवनको कठिन तर निर्णायक मोड
सफलता सधैँ चुलिँदो ग्राफमा मात्र हिँड्दैन । २०६८ सालतिर नेपालको पुँजीबजार धराशायी भयो । सेयर बजार, रियल स्टेट सबै ओरालो लागे । लगानी डुब्यो, ऋण बढ्यो । उनको शब्दमा भन्दा, ‘त्यो समय म लगभग बैंक करप हुने अवस्थामा पुगेको थिएँ । उनले सरकारी जागिर छाडेर बनाएको पहिचान, पुँजीबजारमा लगाएको पुँजी, सबैतिरबाट डुबेको महसुस भयो । ऋणको भारी, लगानी डुबेको पीडा, नयाँ परियोजनामा कसैले विश्वास नगर्ने अवस्था । सबै एकसाथ आएको कालो समय थियो त्यो । उनको जीवनमा आत्मविश्वास र आशावादको अग्निपरीक्षा भएको समय ।

‘म आफूलाई समयभन्दा अगाडि ठान्थेँ, ‘उनी भन्छन्, ‘तर बुझिनँ कि समयसँग समायोजन गर्न जान्ने मानिस नै साँचो सफल हुन्छ ।’ यही बुझाइमा आएको ढिलाइ, यही आत्मविश्वासको अतिरेकले उनलाई असफलताको नजिक पुर्‍यायो ।

उनको आजको सोचमा स्पष्टता छ— ‘बजार सधैँ आफ्नो अनुसार चल्दैन, बजार हेरेर योजना बनाउनुपर्छ । समयलाई नियन्त्रण गर्ने होइन, समयलाई बुझ्ने र आत्मसात् गर्ने मान्छे नै अन्तत: सफल हुन्छ ।’

यति हुँदा पनि अम्बिका आफैँमाथि भने डगमगाएका थिएनन् । ‘म जिरोबाट उठेको मान्छे, फेरि जिरोमा आइपुगेँ भने के भयो र ? यो पटक त अनुभव पनि छ, समय बुझ्ने समझ पनि,’ भन्दै उनले आफैँलाई हौस्याइरहे । पँुजी डुबेको थियो, तर आत्मबल अझै बाँकी थियो । यही आत्मबल र आशावादी सोचले उनलाई आफ्ना गल्ती पुनर्विचार गर्न, कमजोरी सुधार्न र नयाँ ढङ्गले अघि बढ्न मद्दत गर्‍यो ।

वास्तवमा त्यो चार वर्ष (२०६८–२०७२) अम्बिकाप्रसाद पौडेलको जीवनको सबैभन्दा कठिन तर परिवर्तनकारी समय बन्यो । आफूले गरेका निर्णयहरूको गहिरो आत्ममूल्याङ्कन, जोखिमप्रतिको दृष्टिकोणमा आएको परिपक्वता र समयको संवेदनशीलतालाई बुझ्न थालेपछि उनी फेरि एकपटक उठ्न सफल भए ।

२०७२ सालसम्म आइपुग्दा उनले आफैँलाई सम्हालिसकेका थिए । व्यवसाय फेरि ट्र्याकमा फर्किसकेको थियो, लगानीकर्ताहरूको विश्वास पुन: प्राप्त भइसकेको थियो र उनले नयाँ अवसरहरू पहिचान गरेर हाथवे इन्भेस्टमेन्टलाई अझ बलियो बनाइसकेका थिए ।

‘हिसाबकिताब राख्न जान्नु’— सफलताको सूत्र
पौडेलको जीवनले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छ— सपना देख्नु पर्याप्त होइन, त्यसका लागि साना हिसाबकिताब राख्न जान्नुपर्छ । उनी भन्छन्— ‘जिन्दगीमा पनि सेयर बजारजस्तै लोभ र डर हटाएर योजना बनाउन सक्यौँ भने सफल भइन्छ ।’

काठमाडौँ आएदेखि उनले सबै खर्च–आयको लेखाजोखा डायरीमा राखेका छन् । यो आर्थिक अनुशासन र योजना बनाउने आदतले उनलाई सफल बनायो ।